Yeri unutulan saray

Kayseri'nin yaklaşık 10 kilometre dışında, Şeker Fabrikası arazisinde, Anadolu Selçuklu döneminin en önemli saraylarından biri olarak anılan bir yapının kalıntıları duruyor. Adı Keykubadiye. Yeri ise yüzyıllarca kimsenin kesin olarak bilmediği bir soruydu.

Cennete benzetilen yer

Ali Baş'ın 2019 tarihli çalışmasına göre saray, kabul gören görüşle 1220'li yılların ortalarında I. Alaeddin Keykubad tarafından yaptırıldı. Dönemin en önemli kaynaklarından İbn Bibi burayı övgülerle anlatır: Tanrı'nın cenneti dünyada göstermek için yarattığı bir yer diye yazar, altın halkalı ve gümüş zırhlı balıklardan söz eder.

Bu sözler bir övgü metnidir, mimari tarif değildir. Baş da Selçuklu kaynaklarının sarayın mimarisi hakkında veri sunmadığını, daha çok yerini ve güzelliğini öne çıkardığını belirtir.

Sarayın kısa ömrü

Aynı çalışmaya göre saray, Keykubad'ın ölümünden sonra oğlu II. Gıyaseddin Keyhüsrev döneminde de kullanıldı, 1243 Kösedağ Savaşı'nın ardından Moğolların Kayseri'yi istilası sırasında yakılıp yıkıldı. Aksaraylı Kerimüddin Mahmud 1265'te kullanılamaz durumda olduğunu yazar. 1277'de Baybars'ın Kayseri'ye gelişini anlatan metinlerde Keykubadiye adı yine geçer; ama yapıların o tarihteki hâli bu anlatımlardan anlaşılmaz.

Unutulan yer

Baş'a göre Osmanlı kaynakları sarayın yerini farklı şehirlerde gösterdi, bazen Kubad Abad Sarayı ile karıştırdı. 1742 tarihli bir şer'iye sicili, Keykubadiye köyünde harap ve üzerinde bina izi kalmamış bir araziden söz eder; bunun saray arazisi olması muhtemeldir, ama kesin değildir.

Belirsizlik 1953'e kadar sürdü. O yıl Zeki Oral, kurduğu ekiple yüzey araştırması ve sondaj yaparak yeri belirledi ve sarayı bilim dünyasına tanıttı.

Fabrikanın yanındaki kazı

Bulunduktan sonra da işler kolay ilerlemedi. Oktay Aslanapa'nın 1964 kazısında Dört Kemerli Yapı çevresinde yaklaşık bir metreye inildiğinde su çıktı. 1980'de Oluş Arık başkanlığında yeniden başlayan çalışma, fabrika arazisinde kapsamlı kazı için anlaşma sağlanamaması ve 12 Eylül nedeniyle bitti.

Baş'ın anlattığına göre fabrikanın kurulmasından itibaren atıklar kompleksin doğusuna döküldü ve o alan yapay bir tepeye dönüştü. Osman Eravşar da 1992'de Şeker Gölü'nün suyu boşaltılınca göl alanından bol miktarda çini çıktığını aktarır.

Yeni kazı dönemi 2015'te Ali Baş başkanlığında başladı. Saraydan iki yapının kalıntısı ayakta: Dört Kemerli Yapı ve Tonozlu Yapı. DHA'nın 3 Aralık 2021 haberinde Baş, Tonozlu Yapı çevresinde avlu ve eyvan olarak düşündükleri bir alan ile çokgen bir havuz bulduklarını söyler.

Bilmediğimiz

Baş, 1964 kazısında çıkan malzemenin nerede olduğu konusunda bilgi bulunmadığını not eder. Okunan kaynaklar alanın fabrika arazisinde olduğunu söylüyor; ziyaretçiye açık olup olmadığını söylemiyor. Bu yüzden gitmeden önce durumu öğrenmek gerekir.