Güvercinkayası

Kültür Portalı'na göre Güvercinkayası, Çatalsu Köyü yakınlarında, Melendiz su kıyısında, yüksek bir kaya kütlesinin üzerine konuşlanmış bir yerleşmedir ve MÖ 5200-4750 yıllarına tarihlenmektedir. Erişim bilgisine göre Mamasun Barajı kıyısında bulunmaktadır. Yerleşme, çevredeki eski göç yollarına da hakim konumdadır. Arkeolojik kazı çalışmaları 1996 yılında başlamıştır. Kazılar sırasında ele geçen damga mühürler ve bazı çanak çömlek, yerleşmenin uzak bölgelerle, özellikle de Doğu Anadolu-Kuzey Mezopotamya ile olan ilişkilerine işaret etmektedir. Köy, kayalığın zirve düzlüğünü kuzeyden kapatan sur duvarlarıyla iç kale ve aşağı yerleşme olarak ikiye ayrılmıştır. Önceden planlanarak yaşama geçirilen mimarisi, günümüz sıra evlerini anımsatmaktadır. Yerleşme düzeni kayalığın doğal yapısıyla uyumlu, sokaklarla birbirinden ayrılan, konut adaları içinde düzenlenmiş, dar uzun, 20-30 metrekarelik tek odalı evleri yansıtmaktadır. Duvarlarını ortaklaşa kullanan bu evlerin arka bölümünde bir ailenin ihtiyacı olan zahirenin saklandığı kiler bölmesi yer almaktadır. Başlıca tarım ürünleri buğday ve arpa, evcil hayvanları ise koyun, keçi ve sığırdır. Karşıdan bakıldığında bir boğanın başını anımsatan çift gözlü öğütme sekileri bulunmuştur. Kazılardan elde edilen hayvan kemikleri ala geyik, ulu geyik, karaca, yaban sığırı, yaban koyunu, yaban keçisi, atgiller ve hatta arslan gibi yırtıcıların da çevrede yaşadığını belgelemektedir.